İbn-i Heysem: Modern Optik Biliminin Babası

Ebu Ali al-Hasan ibn al-Hâtham, Büveyhi şehri olan Basra’da doğdu. Dünya’ya gözlerini açtığı 965 yılı İslam’ın bilim açısından altın yılları olarak bilinir. Bu dönemde İslam bilim alimleri o zamanlar içerisinde çok büyük keşifler ve buluşlar yapmıştır. İbn-i Heysem eğitimini fizik, matematik ve felsefe üzerine aldı. Daha sonra Bağdat’a giderek eğitiminin kalan bölümünü orada tamamladı. Bağdat’ta ünlendi ve konuşulmaya başlandı daha sonra Mısır’da hüküm süren El-Hakim kendi ülkesine davet etti. Bu daveti kabul eden Heysem gitmeden önce Nil nehri üzerinde çalışmalar yaptı. Fatımi ülkesine ulaştıktan sonra hükümdara Nil nehri üzerinde yapmak istediği çalışmaları gösterdi. El- Hakim çalışmayı beğendiğini söyleyerek, İbni Heysem’e destek verdi. Aradan biraz zaman geçtikten sonra Heysem çalışmalarının dönemin teknolojisiyle gerçekleşemeyeceğini anladı. Hükümdara durumu açıkladıktan sonra gözlerden uzak bir hayat yaşamayı seçti.

Nil Efsanesi:

Anlatılan efsaneye göre Heysem Fatımi devleti hükümdarı El- Hakim tarafından ülkesine davet alır. Heysem bölgedeki kuraklık sorunu ve su baskınlarına karşı Nil nehri üzerine bir proje düşündü. Bu projeyi El-Hakim’e sundu. Hükümdar projeyi çok beğenerek hemen gerçekleştirmesini istedi. Heysem Nil nehri üzerinde çalışmalara başladı ancak dönemin teknolojisi projeyi gerçekleştirmeye uygun değildi. Heysem, hükümdarın huzuruna çıkarak projenin gerçekleşemeyeceğini açıkladı. Daha sonra Kahire’de idari bir göreve atandı. Bu görevde de başarı sağlayamayınca hükümdarın gazabına yol açtı. Heysem cezadan kaçmak için delilik taklidi yaptığı söylenir. Daha sonra 11 yıl ev hapsinde kalan Heysem çalışmalarını burada tamamladı.

Çalışmalar ve Optik Kitabı:

Fiziksel optik, meteorolojik optik, diyoptrik, yakıcı aynalar ve gözün çalışması üzerine çalışmalar yapmıştır. Yaptığı çalışmalar modern fizik optiğinin temelini oluşturdu. John Peckham tarafından “Fizikçi” olarak tanıtıldı. Fizikte olan ünü tıp bilimine de ulaştı. Tıp alanında yazdığı Kitab el-Menazır eseri, gözün yapısını inceliyor. Ayrıca gözde ışığın oluşumu ve görüntünün beyinde oluştuğunu açıklamıştır. 12. yüzyılda Cremona’lı Gerard, İbn-i Heysem’in kitabını batı dünyasında çevirmiş ve 600 yıl boyunca kullanılmıştır. Ayrıca lens teknolojisinin temelini attı. Çalışmaları mikroskopların, teleskopların ve gözlüklerin geliştirilmesine yol açtı. Son olarak Heysem deneylerin matematik ispatlara dayanması gerektiği fikrini ortaya atarak Rönesans bilim insanlarının öncüsü olmuştur.

İbn-i Heysem 1040 yılına kadar Kahire’de yaşamını sürdürdü. Çalışmalarını ve kitaplarını burada yazdı. Bilime katkıları çok büyük bu tartışılmaz bir gerçek. Çoğu bilim insanı onu Arşiment sonrası dünya sahnesine çıkan en büyük fizikçi olarak görmekte. Ay’da İbn-i Heysem’in latincesi olan Alhazen adında krater bulunmaktadır.

Back To Top
%d blogcu bunu beğendi: