“Bay Yüzde Beş” Kalust Gülbenkyan’ın Hayat Hikayesi

Kalust Gülbenkyan 23 Mart 1869 yılında İstanbul’un Üsküdar ilçesinde dünyaya geldi. Ailenin kökeni Van gölü çevresinde ikamet eden Rştunilerin soyundan geldiği bilinmektedir. 11. Yüzyılda bu aile Kayseri bölgesine yerleşmiştir. 1800’lü yılların başında aile topluca İstanbul’a yerleşmiştir. Aile burada dünya genelinde yeni yeni çıkarılmaya başlayan petrol endüstrisiyle ilgileniyordu. Gülbekyan’ın babası Sarkis Gülbekyan Bakü’de petrol sahalarının sahibi olan Alexander Mantashev ile ortak iş yapıyordu. 

Kaynak:http://www.gulbenkian.pt/Institucional/en/TheFoundation/TheFounder?a=6

Gülbenkyan ilk eğitimini alması için Osmanlı’da yerel bir Ermeni okulu olan Aramyan-Uncuyan okuluna gönderildi. Daha sonra eğitimine Saint-Joseph ve Robert koleji’nde devam etti. Babası petrol işiyle ilgilendiği için bu alana ilgi duyuyordu. Babası da onu Londra’da King’s College’a petrol mühendisliği eğitimi alması için gönderdi. Okulunu başarıyla tamamladıktan sonra Rus petrol endüstrisini incelemek üzere Bakü’ye gitti. Bölgeyi inceledikten sonra Fransız dergisinde bu bölgedeki petrol endüstrisi ile ilgili makale yayınladı.

Agop paşa 1887 yılında Osmanlı Maliye Nazırlığına seçildi. Ayrıca o dönemde Osmanlı imparatorluğu ile Almanya arasında büyük anlaşmalar yapılıyordu. Hatta Alman imparatoru Kudüs’e ziyaret etmiş ardından İstanbul’a da uğramıştı. Bu geziler gerçekleştirildiği sırada yanında Deutsche Bank’ın şefi Georg Siemens’de bulunuyordu. Daha 1871 yılında ünlü Alman jeologlardan Melssner Mezopotamya bölgesinde zengin petrol yataklarının bulunduğunu saptamış ve bu araştırma sonuçlarını Alman Ulusal Bankasına sunmuştu. İşte bu zamanlarda Orta Doğu’da büyük petrol yataklarının bulunduğunu anlayan Almanya, Osmanlı ile yakın işbirliği içinde olmaya başlamıştı. Osmanlı’da bu durum pek anlaşılmıyordu; fakat bölge hakkında bilgisi olan Gülbenkyan Agop paşaya bu durumu açıklamıştır. Daha sonra Agop Paşa imparator Abdülhamid’e durumu açıklamış, Abdülhamid’de burada petrol olduğu düşünülen bölgeleri kendi şahsi malına geçirmiştir . Daha sonra anlaşılan İngiliz Hollanda Shell petrolü bölgenin hakimi olacak ardından bölge İngiliz himayesine girecekti. 20’li yaşlarında Gülbenkyan Almanların Orta Doğu hakimliğini suya düşürmüştü.

kaynak:http://www.gulbenkian.pt/Institucional/en/TheFoundation/TheFounder?a=6

Alexander Mantashev ile yakın ilişkilerine devam eden Gülbenkyan, onun etkili referansları ile tanıştı. Daha sonra 1897 yılında Londra’ya taşındı. 1902 yılında İngiliz vatandaşlığını alarak burada önemli petrol anlaşmalarına imzalar attı. 1907’de Royal Dutch Petroleum Company’nin “Shell” Transport and Trading Company Ltd ile birleşmesine yardım etti. Yeni kurulan şirkete Royal Dutch Shell’in hissedarı oldu. Burada petrol şirketlerinde her zaman %5 payı elinde bulundurması ona “ bay yüzde beş” takma adını kazandırdı. 

1910’da Jön Türk hükûmeti idaresinde Osmanlı Bankası’na da danışmanlık yapmaya başlamıştır. 1912’de Irak petrol yataklarını işletmek üzere,  Turkish Petroleum Company (T.P.C.) kurulmasında önemli pay sahibi oldu. 1. Dünya savaşı sonrasında bu bölgede Irak devleti kurulmuştur. Yine devletler arasındaki görüşmeleri Gülbenkyan yürütmüştür. 

1930’lu yıllara geldiğinde vaktinin çoğunu koleksiyonculuğa adamıştır. Birçok sanat eserini satın almıştır. Yaşamı boyunca 6.400’den fazla sanat eseri toplamıştır. 1942 yılında Portekiz Lizbon’a yerleşmiştir. 20 Temmuz 1955 yılında hayatını kaybetmiştir.

Back To Top
%d blogcu bunu beğendi: